دکتر نازک توکلی : صدایی برای حقوق بشر، تغییر رژیم و آیندهای دموکراتیک برای ایران
مقدمه
دکتر نازک توکلی جراح دندان، مدافع حقوق بشر و یکی از بنیانگذاران انجمن ایرانی حقوق بشر و متحدان است. او در سال ۱۹۷۱ در استانی در شمال ایران متولد و در تهران بزرگ شد. او با گذر از آشفتگیهای پس از انقلاب اسلامی، جنگ ایران و عراق، آزار سیاسی و تبعید، سرانجام در اروپا جراحی برجسته شد. او ضمن خدمت در سازمان بهداشت ملی بریتانیا، تخصص پزشکی را با سازماندهی جامعه ایرانیان خارج از کشور ترکیب کرده است. دکتر توکلی با مدیریت شبکه هایی کلیدی، از جمله شبکه جهانی ایران مداری و شبکه همگرایی ملی در بریتانیا، بر نهاد سازی و ایجاد اتحادهای گسترده برای تقویت صدای ایرانیان خواهان تغییر تاکید دارد.
تجربه زندگی در ایران
کودکی ونوجوانی دکتر توکلی، در سالهای پایانی دوران پهلوی و سالهای نخست پس از انقلاب ۱۹۷۹ گذشت. او بخشی از کودکی خود را در دوران پهلوی گذراند. در مدرسهای آمریکایی در تهران تحصیل کرد. همراه پدرش، آقای سیاوش توکلی، مدیر شرکت، به سراسر ایران سفر کرد. پیامد این سفرها، قدردانی عمیق بود از تلاشهایی که برای مدرنیزاسیون کشور در عصر پهلوی انجام می شد.
انقلاب و جنگ ایران و عراق، گسستی مهم در زندگی دکتر توکلی بود. خانواده او عمیقا درگیر سیاست بود و با سرکوب شدید روبرو شد. در سال ۱۹۸۰ پدرش در زندان بدنام اوین زندانی و پس از یک سال بازداشت، اعدام شد. این فاجعه همراه با پاکسازیهای سیاسی گسترده، کنترل ایدئولوژیک و سختیهای جنگ، او را با استفاده نظام مند رژیم از زندان، شکنجه و اعدام آشنا کرد. در ۱۵ سالگی، در ۱۹۸۵، به ناچار، در جستجوی امنیت، به سوئد رفت. داستان او، بازتاب تبعید اجباری بسیاری است که هم آرزوهای پیش از انقلاب و هم واقعیتهای اقتدارگرایانه پس از آن را شاهد بودند.
مسیر حرفهای و مهاجرت
دکتر توکلی یک دهه در سوئد زندگی کرد. او به لطف آموزش آکادمیک سختگیرانه و با اراده راسخ خود، از دانشگاه معتبر دندانپزشکی گوتنبرگ فارغ التحصیل شد. در سال ۱۹۹۵ به بریتانیا رفت و به خدمات بهداشت ملی پیوست.
دکتر توکلی، باافتخار، مادر دو دختر دوقلو است که در سال ۲۰۰۷ به دنیا آمده اند. علاقه فرزندانش به حقوق و سیاست، تعهد دکتر توکلی به حقوق بشر را تقویت کرده است. اولویت آنها، پرداختن به نقض مداوم حقوق بشر در ایران است. این دیدگاه شخصی همزمان با اعتراضات سراسری که در سپتامبر ۲۰۲۲، پس از قتل مهسا امینی شعله ور شد تقویت گردید. دکتر توکلی با مشاهده سرکوب خشونت آمیز رژیم به ویژه علیه معترضان جوان دختر و پسر، انجمن ایرانی حقوق بشر و متحدان را بنیان گذاشت. این سازمان اکنون حدود ۲۰۰ عضو دارد و متمرکز است بر : مستندسازی، دفاع، لابی و افزایش آگاهی بینالمللی در مورد زندان، شکنجه، خشونت جسمی و جنسی و اعدامها.
تحلیل تخصصی : حقوق بشر و ضرورت تغییر رژیم
دکتر توکلی، بحران حقوق بشر جمهوری اسلامی را ساختاری و ذاتی نظام میداند. تخصص او مراقبت های بهداشتی است. او از پیامدهای جسمی و روانی خشونت دولتی، از جمله خشونت جنسی در بازداشت آگاه است. همچنین از پیامدهای خشونت هایی که علیه کودکان و نوجوانان اعمال می شوند. تلاش های سازمان او با استانداردهای بینالمللی و سازوکارهایی مانند شورای حقوق بشر سازمان ملل همسو است. او مواردی را مستند میکند که می توانند به اثبات جنایت علیه بشریت برسند.
از دید دکتر توکلی، پایداری رژیم از چارچوب ایدئولوژیک (ولایت فقیه)، ساختارهای امنیتی موازی (به ویژه سپاه پاسداران) و شبکههای حمایتی ناشی میشود. او باور دارد که تلاشهای سالهای گذشته برای اصلاحات جزئی و موردی یا کاهش تحریمها، ناکارآمد بوده اند. به باور او، یک حکومت تئوکراتیک، از بیخ و بن با حقوق فردی، برابری جنسیتی و پاسخگویی نهادی ناسازگار است. دکتر توکلی و همکارانش معتقدند که حفاظت واقعی و پایدار از حقوق بشر در ایران نیازمند تغییر کامل رژیم است. نظام کنونی باید جای خود را به نظامی سکولار بدهد. به نظامی دموکراتیک مبتنی بر حاکمیت قانون.
از دید دکتر توکلی، شبکههای دیاسپورا نقش پل حیاتی را ایفا میکنند. اطلاعات را از داخل ایران به خارج منتقل میکنند. به شکل هماهنگ از ایرانیان در پایتختهای غربی حمایت می کنند و اتحادها را شکل میدهند. تمرکز بر ساخت سازمان، ضعف همیشگی مخالفان، یعنی تفرقه را خنثی میکند. این تلاشها با ترویج همگرایی میان نیروهای دموکراتیک سکولار، می کوشد چارچوبی معتبر ایجاد کند برای مدیریت چالشهای گذار : رسیدن به ثبات امنیتی و اقتصادی و اجرای عدالت.
ایران آزاد و آینده آن
دکتر توکلی، ایران پس از رژیم را تصور میکند. کشوری که تلاش می کند میراث مدرنیزاسیون خود را با نیازهای جهان امروز هماهنگ کند. این نیازها عبارتند از:
تدوین یک قانون اساسی دموکراتیک و سکولار که آزادی بیان، تجمع، مذهب و برابری کامل جنسیتی را تضمین کند.
پایه گذاری یک دادگستری مستقل و نهادهای پاسخگو برای جلوگیری از تکرار سوء استفادههای گذشته.
بازسازی اقتصادی با بهره گیری از سرمایه انسانی، منابع طبیعی و مزایای جغرافیایی ایران.
ادغام مجدد در جامعه جهانی به عنوان بازیگری سازنده، بدون نگرانیهای هستهای یا سیاستهای منطقهای بی ثبات کننده.
گذار موفق یعنی : گفتگوی ملی فراگیر، بکارگیری توان تکنوکرات های متخصص، جلب حمایت بینالمللی سنجیده برای پر کردن خلاء ها و اجتناب از بازتولید چرخههای انتقام. دیاسپورای بزرگ ایرانی، پزشکان، مهندسان، دانشگاهیان و متخصصان، سرمایه ای بزرگ برای بازسازی حکمرانی، ارتقای سطح مراقبتهای بهداشتی، نوسازی زیرساخت ها و اداره کشور محسوب میشود.
دیدگاه درباره شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهی مشروطه
دکتر توکلی شاهزاده رضا پهلوی را شخصیتی وحدت بخش میداند که می تواند گذار به دموکراسی پایدار را تسهیل کند. خاطرات کودکی او از دوران پهلوی، گواهی اند بر تاثیر تحول آفرین این دودمان در پیشرفت ایران. رضاشاه بزرگ، ایران را از ناکارآمدی و عقب ماندگی دودمان قاجار نجات داد. او یک دولت-ملت مدرن را پایه گذاری کرد. پسرش، اعلیحضرت همایونی محمدرضا شاه پهلوی (آریامهر)، راه پدر را ادامه داد : توسعه گسترده زیرساختها (جادهها، راهآهنها، بنادر، بیمارستان ها، مدارس) و اصلاحات اجتماعی به ویژه در حقوق زنان. این دستاوردها، ایران پیش از گسست ۱۹۷۹ را در مسیر توسعه سریع قرار داد.
او از رهبری شاهزاده رضا پهلوی و از پادشاهی مشروطه حمایت می کند. مدلی که با حفظ انسجام ملی، قدرت اجرایی را به نهادهای دموکراتیک منتخب مردم می دهد. نمونه های پادشاهی مشروطه دموکراتیک در جهان بسیار است. این شکل از حکومت ضمن حفظ میراث تاریخی و فرهنگی ایران، دولت را بر قانون سکولار و حاکمیت مردمی استوار میکند. برای دکتر توکلی، این راهبردی آیندهنگرانه و واقعگرایانه است نه صرفا نوستالژی.
فعالیت او، بازتاب اعتقادی است که بسیاری از متخصصان و روشنفکران در دیاسپورا به اشتراک میگذارند : آینده ایران در هماهنگ کردن میراث تمدنی غنی خود با هنجارهای دموکراتیک جهانی نهفته است. دکتر نازک توکلی از طریق فعالیت سازمانیافته، تعامل بینالمللی و تخصص حرفهای، به پیشبرد این چشمانداز ادامه میدهد.